Một nơi có đến hơn 1000 người không biết thân nhân ...

Chúng tôi ghé đến trung tâm bảo trợ xã hội Chánh Phú Hòa trong một chuyến công tác. Nơi này thuộc quản lý của Ủy Ban Lao Động và thương binh xã hội TP.HCM nhưng lại nằm trên địa phận tỉnh Bình Dương, trung tâm cách Tp.HCM khoảng hơn trăm cây số về phía Tây. Địa chỉ của trung tâm là thôn 1B Bến Cát, từ con đường tỉnh lộ chạy vào trung tâm là con đường đất đỏ lầy lội, hai bên là rừng cây cao su xanh. Ngỡ tưởng nơi này chỉ là một trung tâm nhỏ nên mới nằm trong sâu như vậy. Nhưng khi đến nơi mới thấy khuôn viên của trung tâm khá rộng. Xung quanh là cây cao su của người dân quanh đấy.

Trung tâm được thành lập từ năm 1978, lúc ban đầu chỉ có chức năng là bảo trợ người già, sau đó là thêm người tàn tật, và giờ là cả trẻ em và những người vô gia cư. Gần 30 năm có mặt, nơi này đã trở thành ngôi nhà của rất nhiều người, có thể họ chỉ vào đây trong một thời gian ngẳn ngủi do thất lạc chưa tìm được đường về với gia đình, nhưng không ít người đã sống ở đây từ những ngày đầu thành lập trung tâm.

Tiếp xúc với một cụ già trạc độ hơn 60, sức khỏe của cụ vẫn còn tốt, cụ đã vào đây từ khi còn trẻ và là một trong những trại viên gắn bó với trung tâm lâu nhất. Trước đó cụ lang thang khắp đất Sài Thành khi mới giải phóng, cuộc sống trôi dạt không nhà cửa. Rồi cụ đã được công an phường gửi đến nơi đây. Và cụ xem đây là ngôi nhà của mình. Hằng ngày cụ giúp đỡ các cán bộ nhân viên trong trại chăm sóc cho các cụ già ốm yếu không có khả năng tự chăm sóc mình.

Trung tâm hiện tại có hơn 1200 trại viên và 90 cán bộ công nhân viên, một cơ sở bảo trợ khá lớn so với các trung tâm bảo trợ xã hội khác. Nhưng các cơ quan truyền thông vẫn chưa quan tâm đến việc giúp trung tâm huy động các nguồn trợ cấp. Thành lập đã gần 30 năm nhưng mới chỉ có một lần đài truyền hình tỉnh Bình Dương xuống thực hiện phóng sự và báo Người Lao Động có đưa tin. Nguồn trợ cấp chính cho những trại viên ở đây vẫn là trợ cấp của sở ngành Tp.HCM. Với những trại viên không còn sức lao động (già, trẻ em, tàn tật) được trợ cấp xã hội 180.000 VNĐ/tháng, còn đối tượng còn sức lao động được trợ cấp 150.000 VNĐ/tháng. Ngoài ra trung tâm cũng tự thân vận động sự giúp đỡ từ nhiều quỹ hỗ trợ cộng đồng khác để xây dựng cơ sở được tốt hơn và mở rộng để tiếp nhận những người mới.

Mỗi năm, công an phường xã trên Tp.HCM tập hợp các đối tượng xã hội cần sự bảo trợ (trẻ em lang thang, người già cơ nhỡ, thanh thiếu niên bụi đời …) phân loại và đưa về các trung tâm bảo trợ, trong đó có Chánh Phú Hòa.

Trong gần 1200 trị viên thì có đến 800 là đối tượng người già. Mà hầu hết trong số này thì lại không còn thân nhân (có thể không nhớ hay vì lý do gì đó không muốn khai báo). Có nhiều cụ do tuổi già, trí nhớ sao lãng đi lạc gia đình không nhớ địa chỉ về, nên họ đành lòng sống lại nơi đây. Cụ Nguyễn Thị Hai là một người như vậy, gặp người lạ là cụ cứ lại hỏi xem có biết nhà cụ hay không, nhưng những gì cụ nhớ về gia đình mình thì chỉ là những thông tin chung chung; nơi đó có chùa, “tôi hay đi chùa lắm, hết mười đồng xe ôm thôi à, đưa tôi về lại chùa, tôi sẽ tự bắt xe ôm về”…

Mỗi tháng trung tâm đều đến từng trại hỏi xem có trại viên nào muốn hoàn gia, trung tâm sẽ xem xét và tạo điều kiện cho họ (xác minh, thư từ, điện thoại, viết thư bảo lãnh…) nhưng hầu hết chỉ có một số ít về lại với gia đình. Do địa chỉ không nhớ chính xác. Cũng có những trại viên khi về với gia đình, nhưng gia cảnh khó khăn quá và họ lại quay vào lại.

Một lá thư gửi về gia đình, mong được gia đình lên đón về nhà, nhưng đã bị gửi trả lại vì địa chỉ người thân không còn nhớ chính xác.

Cũng có những cụ do con cháu đối xử bạc bẽo mà bỏ nhà đi rồi được đưa vào đây. Với họ, họ chỉ biết khóc cho số phận. Họ không mong ngày về lại với gia đình. Có bà cụ khi vào đến đây vẫn còn bị con cháu tranh nhau cầm giấy tờ nhà vào đòi cụ ký giấy sang nhượng lại quyền sử dụng nhà trong khi đó lại không chăm sóc cho cụ một ngày nào, … Thật đau lòng, cụ nói “tao chửi chúng nó một trận, rồi bảo; tao chết tao để lại nhà cho trung tâm này, chứ không để cho lũ sống bạc bẽo với tao thế”.

Ở đây có hiện tại có tất cả 31 dãy nhà dài, mỗi dãy là những đối tượng khác nhau, được phân loại theo giới tính, độ tuổi và tình trạng sức khỏe: khu người già, Khu trẻ em và các bà mẹ (các bà “mẹ bồng con” - những phụ nữ mang bầu lang thang được đưa vào đây sinh nở và có thể ở lại trung tâm), Khu các người tàn tật (tàn tật thể xác), Khu đối tượng bị bại não (mất khả năng nhận thức) và khu khác dành cho những người còn sức lao động nhưng vô gia cư.

Những người đáng thương nhất là những đứa trẻ bị bại não, nhìn những khuôn mặt ngơ ngác, đôi lúc tự cười, rồi tự hét toáng lên làm người khác hoảng hốt, ai cũng thấy chạnh lòng cho mấy em. Khu dành cho những trẻ em này cũng còn gọi là khu “không giờ giấc”, ngủ, nghỉ, chơi.. bất kỳ giờ nào. Nếu tình trạng bệnh ngày cành nặng thì các em có thể đưa đi nơi khác, những trung tâm chuyên biệt hơn về bệnh này.

Thầy! - đang dẫn chúng tôi đi thăm trung tâm

Chú Liêm vừa là phó giám đốc vừa làm cán bộ quản lý khu người già, chú còn là người hướng dẫn các cụ tập dưỡng sinh vào buổi sáng. Chú đã gắn bó với trại này từ những ngày đầu thành lập. Nhà ở Tp HCM, cuối tuần về thăm nhà một lần, suốt 30 năm nay cuộc sống của chú vẫn thế, đi đi lại lại giữa hai nơi, gắn bó với những con người có hoàn cảnh kém may mắn. Những trại viên nơi đây thấy chú xuống thăm đều gọi “thầy ơi”, lớn bé gì cũng gọi vậy, ngay cả những đứa trẻ thiểu não cũng nhớ gọi “thầy vào chơi với chúng con”.

Với những người còn sức lao động, ban ngày họ cũng được làm việc bình thường như cạo vỏ hạt điều, trồng rau, nuôi lợn… đây cũng là cách để tăng thêm thu nhập cho cuộc sống của họ. Với những người còn trẻ họ có thể được trung tâm hướng dẫn học nghề và khi thành thạo thì họ có thể xin ra khỏi trung tâm để tự lo cho cuộc sống của mình, giảm bớt gánh nặng cho xã hội.

Những trẻ em đang đến tuổi đi học được trung tâm tạo điều kiện cho đi học ở bên ngoài. Những em có khả năng học tập, trung tâm vẫn cố gắng để cho họ theo học lên cao để sau này có thể trở lại giúp đỡ trung tâm. Có em đã và đang học đại học, có người cũng đã được kết nạp đảng.

Đây là khu của các cụ bà, đây cũng là khu hoạt náo, có những cụ bà cũng rất khó tính… nhưng nói chung họ vẫn cố gắng để hỗ trợ nhau trong cuộc sống hằng ngày.

... còn tiếp

Nguyên Liên